Realna rentowność (rentowność nominalna skorygowana o inflację)

Realna rentowność (rentowność nominalna skorygowana o inflację), którą powinien operować finansista, może być obliczona z (dokładnego) wzoru[1] (Fisher’a) [131 s. 281,89 s. 75]:

n – i

r =…

1 + i

gdzie: n – nominalna rentowność (stopa zyskowności);

i – stopa inflacji; r – realna rentowność (po uwzględnieniu inflacji);

Niestety w praktyce – przy formułowaniu strategii zarządzania firmą – nierzadko pomija się realną rentowność, poprzestając na posługiwaniu się stopą nominalną bez konfrontacji jej z poziomem inflacji. Można wskazać na przypadki popadania w trudności finansowe firm, osiągających nawet wysoką nominalną rentowność, jeżeli nie uwzględniono przy podziale zysków konieczności pozostawienia w firmie kwot niezbędnych na wyrównanie deprecjacji kapitałów własnych spowodowanych inflacją. Firmy te pomijają fakt, że jeśli realna stopa zyskowności jest wyższa od stopy inflacji, to dopiero wówczas można mówić o faktycznej efektywności gospodarowania. Natomiast w odwrotnym przypadku – nawet w razie znacznego przyrostu zysku wyprzedzającego wskaźnik inflacji – następuje utrata realnej wielkości kapitałów własnych, jakimi firma dysponowała na początku okresu.

Można zilustrować to pouczającym przykładem.

Kapitały własne firmy na początku roku wynosiły 3000 zł, a zysk netto za ubiegły rok stanowił 350 zł. W bieżącym roku firma osiągnęła zysk: wariant A – 490 zł, wariant B – 1050 zł. Ogólny poziom cen (inflacja) w bieżącym roku wzrósł o 25% w stosunku do poprzedniego roku. Natomiast zysk netto zwiększył w tym okresie;

dla wariantu A o 40% {[(490 – 350) : 350]*100} dla wariantu B o 200% {[(1050 – 350) : 350]*100}

W obu wariantach zysk netto zwiększył się w skali przekraczającej poziom inflacji. Jednak nominalna rentowność ROE przy wariancie A jest niższa od stopy inflacji, gdyż wynosi:

(490*100):3000 = 16,3%

a realna rentowność jest ujemna, gdyż wynosi:

0,163 – 0,25

ROEa = ………… = – 0,07 = – 7,0%

0,25

Dopiero zysk zgodny z wariantem B zapewnia nominalną rentowność kapitałów własnych wyższą od stopy inflacji i wynosi:

(1050*100)/3000 = 35%

i przy tej wartości nominalnej rentowności realna rentowność kapitałów własnych jest dodatnia i wynosi:

0,35 – 0,25

ROEb = ………… = 0,08 = 8,0%

0,25

Wskutek inflacji, realna wartość kapitałów własnych, jakimi firma dysponowała na początku roku, spadła o 25% tj. o 750 zł. Na wyrównanie deprecjacji kapitałów własnych nie wystarcza zatem zysk netto osiągnięty przy wariancie A (490 zł), mimo jego wzrostu realnego w stosunku do poprzedniego roku. Wobec tego brak jest również przesłanek do wypłaty dywidendy akcjonariuszom, chociaż jej wyplata byłaby dopuszczalna z prawnego punktu widzenia. Oznaczałoby to jednak uszczuplenie realnej wysokości kapitałów własnych z początku roku, a więc zmniejszenie ich udziału w finansowaniu majątku. Dopiero przy wariancie B firma dysponuje realną nadwyżką zysku 300 zł (1050 – 750), która może być przeznaczona na wypłatę dywidendy oraz na powiększenie majątku bez uszczuplania realnej wielkości kapitałów własnych, jakimi firma dysponowała na początku roku.

Należy dodać, że przedstawiona w wariancie A sytuacja może spowodować wzrost zadłużenia firmy na koniec roku chyba, że jej udziałowcy zrekompensują deprecjację kapitałów własnych dodatkowymi udziałami, do czego jednak niełatwo będzie zachęcić. Jeżeli zaś wzrost zadłużenia firmy wskutek deprecjacji kapitałów własnych będzie znaczny, to poważnie rośnie ryzyko finansowe firmy z wszelkimi płynącymi z tego konsekwencjami.

Można przedstawić kilka wniosków na temat rentowności kapitału własnego, które powinny być brane pod uwagę w firmie:

  • zyskowno ść przedsiębiorstwa należy oceniać przede wszystkim pod katem rentowności kapitałów własnych (ROE) w ujęciu realnym. Ujemna realna stopa zwrotu z kapitału własnego świadczy o wyłącznie inflacyjnym charakterze zysku firmy i wskazuje na „przejadanie” tych kapitałów. Ocena ROE powinna dotyczyć nie tylko historii firmy, ale także przyszłych planów przedsiębiorstwa;
  • jeżeli realna rentowność kapitałów własnych jest ujemna, to brak jest ekonomicznego uzasadnienia do wypłaty dywidendy dla udziałowców, a także innych wypłat z zysku (nagród) dla władz spółki i pracowników, mimo, że przy istniejącym zysku netto wypłata tak z prawnego punku widzenia byłaby czasami możliwa. Oznaczałoby to wypłaty uszczuplające początkową wartość kapitałów własnych firmy. Przy ujemnej ROE, cały zysk powinien być pozostawiony w firmie z przeznaczeniem na niepełne wyrównanie deprecjacji kapitałów własnych, które powinno być w zasadzie uzupełnione w następnych okresach. Brak jest wówczas także przesłanek do wykorzystanie zysku jako źródła finansowania inwestycji rozwojowych powodujących wzrost majątku firmy;
  • w przypadku, gdy realna stopa zwrotu z majątku własnego jest dodatnia,
  • to ewentualne wypłaty dywidendy oraz zamierzenia dotyczące wzrostu realnej wartości majątku finansowego z zysku nie powinny przekraczać jego kwoty mieszczącej się w granicach tej stopy. Naruszenie przedstawionej zasady oznacza uszczuplanie początkowej sumy zaangażowanych kapitałów własnych firmy, a nie finansowanie z zysku osiągniętego w danym okresie;
  • wystąpienie w firmie ujemnej realnej rentowności (nawet w razie znacznego wzrostu zysku w stosunku do poprzedniego okresu) wymaga podejmowania przez menedżera finansowego odpowiednich, skutecznych działań naprawczych włącznie z restrukturyzacją. Nie podjęcie takich działań w przypadku dużej inflacji może powodować kumulowanie się zjawisk deprecjacji kapitałów własnych, a później do niewypłacalności firmy, co wynika z obserwacji przedsiębiorstw bankrutujących.

Z faktu, że ROE jest roczną stopą zyskowności kapitału własnego odniesioną do sumy obliczonej na określony moment czasu (dzień sporządzenia bilansu) wypływa praktycznie wartościowa formuła obliczenia okresu zwrotu własnego kapitału zainwestowanego w firmie (z uwzględnieniem niedoskonałości takiego podejścia – przy przyjęciu znacznego uproszczenia dotyczącego stałości tej stopy w następnych latach i przekazywaniu całej kwoty zysku na wypłatę inwestorowi). Okres zwrotu oblicza się jako odwrotność rentowności kapitału własnego (ROE), otrzymując wynik w latach, np. ROE = 5%, zapewnia inwestorów, że swój kapitał będą mogli odzyskać – przy założeniu niezmienności tej stopy – po 20 latach.

W świetle takich argumentów, wskaźnik ROE jawi się jako jeden z najważniejszych wskaźników rentowności opisujących działalność firmy pod względem dochodowości. Ponadto uzależnić go można od wszystkich pozostałych wskaźników rentowności – analiza piramidalna. [2]

Istnieje także inna formuła, przedstawiająca udział długu w pasywach – współczynnik długu [8], określony jako iloraz całkowitych zobowiązań do sumy bilansowej:

Wd = całkowite zobowiązania / suma bilansowa

Współczynnik długu powinien być niższy od 0,70 (optymalna wartość wynosi 0,57-0,67). Im wyższy stopień finansowania majątku źródłami obcymi (zobowiązania, kredyty), tym wyższe ryzyko finansowe takiej jednostki gospodarczej. W kręgach bankowych dobrze widziane jest, gdy kapitał własny wystarczy co najmniej na pokrycie strat za trzy kolejne lata deficytowe [86 s. 21]. Jeżeli przyjąć, że rotacja kapitału (TAT) wynosi 2, tzn. obrót jest dwukrotnością sumy bilansowej (SB), to kapitał własny przy EM=3 pozwala na pokrycie strat w wysokości 5,5% w trzech kolejnych latach, ponieważ:

obrót           SB          KW      1

TAT =…. = 2; i EM =— = 3  ^ …… = — = 0,166 = 16,6%

SB             KW          obrót   6

czyli kapitału własnego wystarczy na pokrycie trzyletnich strat firmy w wysokości 16,6%/3 = 5,5% obrotu, a strat pięcioletnich w wysokości 3,33% obrotu (wg. [7 s. 384] kapitał własny powinien pokryć straty w ciągu 5 lat).

Ważnym probierzem zadłużenia jest wskaźnik dług-kapitał (Debt-Equity Ratio) zwany także przekładnią kapitałową (capital gearing) lub wskaźnikiem ryzyka (odwrotność udziału kapitału własnego w kapitale stałym).

Kredyty długoterminowe i pożyczki

Wdk =……………………….

Kapitał własny

Termin „przekładnia kapitałowa” wywodzi się z następującej idei: niewielki kapitał własny w firmie kieruje niekiedy dużym kapitałem stałym (o dużym udziale długoterminowych kredytów bankowych). Optymalny Wdk jest równy 0,51, co oznacza, że zadłużenie długoterminowe wynosi nieco ponad połowę kapitału (powinien zawierać się w przedziale 0,51-1,0). Wdk większe niż 1,0 świadczy o poważnym (długoterminowym) zadłużeniu. Wysoki poziom tego wskaźnika oznacza wysoki procentowy udział kapitału długoterminowego, w stosunku do udziału kapitału własnego (akcyjnego) w kapitale stałym spółki. Banki niechętnie udzielają kredytów inwestycyjnych, gdy kapitał własny w stosunku do zamierzonego kredytu nie osiąga relacji 1:1 [124 s. 90].

Pozytywnym aspektem wysokiego poziomu współczynnika długu jest fakt, że w przypadku wysokiego poziomu zysku i spłaceniu stałej rocznej kwoty kredytu, w rękach stosunkowo wąskiego grona udziałowców znajdzie się duża kwota pozostałego zysku. Negatywną stroną wysokiego współczynnika jest sytuacja odwrotna, tzn. przypadek niskiego poziomu zysku. Wtedy roczna spłata raty kredytu może wyczerpać cały zysk, nie pozostawiając udziałowcom ani pensa. Relacja między wielkością zadłużenia długoterminowego, a wielkością kapitału akcyjnego wyznacza zatem poziom zyskowności kapitału własnego firmy (w sensie sumy do podziału między akcjonariuszy), ale również wyznacza poziom ryzyka finansowego spółki. Wysoka wartość współczynnika w określonej spółce oznacza ponadto, że stosunkowo niewielka grupa udziałowców, z niskim wkładem kapitałowym rozporządza wysokim kapitałem firmy. Sytuacja taka na dłuższą metę jest nie do przyjęcia, gdyż – w końcu – mogłoby się okazać, że rzeczywistymi dysponentami (nie swoich) kapitałów są firmy, a nie banki.

O wielkości udziału kapitału własnego w pasywach decydują różne względy. Najważniejszym z nich jest opracowanie takiej struktury kapitału w firmie, aby koszt tego kapitału, a zatem i koszt wykorzystania majątku był jak najniższy, gwarantując tym samym, że firma jest atrakcyjna dla inwestorów (dostarczających kapitału) i zwrot z kapitału własnego firmy będzie największy. Jak już wcześniej podano obliczenie tego kosztu kapitału sprowadza się do obliczenia średnioważonego koszt kapitału i jest skomplikowanym i jednym z najważniejszych zagadnień z dziedziny zarządzania finansami, zwłaszcza w przypadku rozwiniętego rynku kapitałowego (notowania firmy na giełdzie).

Struktura kapitału jest szczególnie ważna w przypadku rozpatrywania kosztu kapitałowego inwestycji. Może okazać się bowiem, że projekt inwestycyjny finansowany typową strukturą kapitału (strukturą istniejącą w firmie inwestora) jest nieopłacalny z ekonomicznego punktu widzenia, natomiast zmieniając tę strukturę finansowania (angażując w większym wymiarze kredyty lub pożyczki) przyjęcie tego projektu będzie uzasadnione ekonomicznie.

Organizacje uzyskują większość swoich długoterminowych kapitałów z dwóch źródeł: wkładów własnych (właścicieli firmy) i kredytów lub pożyczek (obligacji) długoterminowych – własność innych instytucji (funduszy) i osób prywatnych. Kapitały te mają właśnie swoim właścicielom dostarczyć wspominaną niejednokrotnie minimalną stopę zwrotu, którą wyraża się najczęściej jako procent od zainwestowanego kapitału (prostą stopę zwrotu). Zrównanie tej stopy z kosztem kapitału firmy gwarantuje, że firma nie poniesie strat. Natomiast zrównanie stopy kosztu kapitału firmy ze stopą oprocentowania kredytów długoterminowych gwarantuje, że dostawca kapitału z zewnątrz (inwestor) nie poniesie strat. Menedżerowie są równocześnie zainteresowani z jednej strony, jak najniższym poziomem

kosztu kapitału (wynikającym ze struktury finansowania), a z drugiej strony, jak najlepszym wykorzystaniem posiadanego majątku firmy (co jest wynikiem zdolności zarządzania tym majątkiem) w celu zapewnienia inwestorom (i sobie) najwyższej stopy zwrotu, jako różnicy stopy zwrotu z majątku (ROA lub ROE) i kosztu kapitału firmy (WACC). Jeżeli ROA przewyższa koszt kapitału (WACC), to firma przynosi dochód z uwagi na swoją działalność podstawową (niezależnie od struktury finansowania), jeżeli natomiast ROA jest mniejsze od kosztu kapitału (WACC), a ROE posiada wartość wyższą od WACC, oznacza to, że dodatnia zyskowność firmy nie byłaby możliwa bez wykorzystania kapitału obcego (dźwigni finansowej). Efekt dźwigni (korzystanie z kapitałów obcych) jest często stosowany w praktyce, a w bankach na bardzo dużą skalę. W rzeczywistości, często stosuje się jako sprawdzian rentowności firmy, zamiast kosztu kapitału WACC – znacznie upraszczając problem – stopę oprocentowania długoterminowych kredytów. Z uwagi na ważność zagadnienia kosztu kapitału, każda firma powinna – dla własnego – dobra znać aktualną wartość kosztu kapitału i kształtować go według zasad zarządzania finansami. Dzięki temu można poprawić rentowność firm przez przyjmowanie do realizacji opłacalnych projektów rozwojowych, które w innej sytuacji mogły by być odrzucone. W rezultacie takiej działalności wzrasta również przewaga konkurencyjna i strategiczna organizacji, głównie dlatego, że firma jest w stanie zaakceptować (przyjąć do realizacji) przedsięwzięcia o niższej stopie zwrotu. Koszt kapitału – WACC może być zatem indykatorem przewagi strategicznej (konkurencyjnej). Pozwala ocenić minimalną do zaakceptowania stopę zwrotu dla wszystkich projektów realizowanych przez daną firmę (z całej działalności firmy), a nie tylko z jej poszczególnych projektów. Każda firma zamierza utrzymać mniej więcej na stałym poziomie strukturę kapitału, np. 50% kapitałów własnych i 50% kapitałów obcych. W praktyce jednak rzadko można sfinansować każdy projekt zgodnie z tą strukturą. Wybór sposobu finansowania zależy od możliwości utrzymania zaplanowanej struktury kapitału. „Dlatego też średnioważony koszt kapitału, który powinien być użyty dla oceny projektu inwestycyjnego powinien bazować na koszcie odpowiadającym docelowej strukturze kapitału. Nie należy natomiast używać kosztu tylko tego kapitału, który będzie wykorzystywany do finansowania projektu”

[Drury w 131 s. 2601. Jeżeli bowiem można przyporządkować odpowiednim projektom poszczególne, indywidualne źródła finansowania, na przykład jeżeli będą one tańsze niż średnioważony koszt kapitału firmy (WACC), to może to doprowadzić do zmiany struktury kapitałów, np. do nadmiernego poziomu kapitałów obcych. Związane jest to z efektem dźwigni finansowej, polegającym na skłonności finansowania działalności kapitałem obcym, posiadającym rzeczywisty znacznie niższy koszt niż kapitały własne [131 s. 261]. Nadmierne korzystanie z kapitałów obcych podnosi jednak ryzyko działalności operacyjnej. Udziałowcy mogą się poczuć zagrożeni wzrastającymi płatnościami na rzecz kredytodawców, co w końcu może doprowadzić do niebezpiecznej sytuacji, w której udziałowcy mogą zażądać podwyższenia zwrotu na kapitale własnym (ROE) jako rekompensat zwiększonego ryzyka. A to z kolei może oznaczać dla firmy wzrost kosztu jej całego kapitału.

Płatności dokonywane na rzecz właścicieli w postaci dywidendy zależą od wielu czynników, a głównie od tego, jak dobrze firma prowadzi interes i od struktury kapitałów. I tak, żadne dywidendy nie mogą być wypłacone akcjonariuszom dopóki nie będą wypłacone odsetki od kredytów i pożyczek kredytodawcom. Ta kolejność „zabezpieczania” interesów podmiotów finansujących dany projekt lub szerzej działalność całej firmy wynika z ustalonych i przyjętych powszechnie rozwiązań systemu ekonomiczno- prawnego nakazującego najpierw zabezpieczyć interesy kredytodawców, dopiero potem właścicieli. Z drugiej strony, odsetki za kredyt muszą być wypłacane bez względu na osiągnięte rozmiary zysku czy przepływów pieniężnych. Co więcej, oprócz odsetek w większości przypadków kredyty muszą być także spłacone. Natomiast kapitał własny jest niezwykle rzadko wycofywany z firmy przed jej likwidacją. Zatem kapitał własny i kapitał obcy mają różny poziom ryzyka jeśli chodzi o płatności dywidendy i spłatę odsetek wraz z kredytem, muszą mieć wobec tego różny koszt kapitału. Innymi słowy kredytodawcy wymagają niższego zwrotu kapitału, ponieważ są uprzywilejowani w stosunku do właścicieli. Z tego też względu, licząc koszt kapitału danej firmy, należy odrębnie skalkulować koszt kapitału własnego i koszt kapitału obcego, a następnie obliczyć średnioważony koszt kapitału (WACC) wyrażony wzorem:

  KW KK KOB
WACC = kw * –   + kkr * — + kob —
przy czym: SB SB SB

WACC = koszt kapitału w firmie, stopa zwrotu kapitałów; kw = koszt kapitału własnego;

kkr = koszt kredytu (jeżeli występuje więcej niż jedna stopa procentowa, to koszt ważony udziałami kredytów o różnych stopach procentowych); kob = koszt obligacji wyemitowanych przez firmę;

KW = kapitał własny; KK = kapitał z kredytów;

KOB = kapitał z obligacji wyemitowanych przez firmę;

SB = suma bilansowa; dla dokładnych obliczeń powinna być to wartość rynkowa całkowitych pasywów;

Upraszczając skomplikowane zagadnienie ustalania kosztu kapitału w firmie do przypadku kapitałów własnych i obcych (finansowanie obligacjami w naszej gospodarce nie jest jeszcze rozpowszechnione) można napisać:

KW          KO

WACC = kw *……. + ko *…

SB          SB

gdzie:             ko = nw * (1 – t)

WACC = średni ważony koszt kapitału w firmie, stopa zwrotu kapitału; kw = koszt kapitału własnego;

ko = koszt kredytu (jeżeli występuje więcej niż jedna stopa procentowa, to koszt ważony udziałami kredytów o różnych stopach proc.); nw = średnia ważona (udziałami odpowiednich kredytów) stopa kredytów bankowych; t = stopa podatku dochodowego w firmie.

KW = kapitał własny; KO = kapitał obcy; SB = suma bilansowa;

W przypadku spółki akcyjnej można rozważać różne modele oceny kosztu kapitału własnego firmy. Często stosowanym sposobem jest wycena kapitału akcyjnego przez określenie jego stopy zwrotu jako sumy zdyskontowanych przyszłych dywidend – model DGM (Dividend Growth Model). Drugim popularnym podejściem jest wyliczenie stopy zwrotu kapitału akcyjnego jako sumy dwóch składników: stałego, wolnego od ryzyka, przyjmowanego w wysokości równej stopie długoterminowych obligacji państwowych (a więc wolnych od ryzyka) i drugiego odzwierciedlającego premię dla inwestora za ponoszone ryzyko – model CAPM (Capital Asset Pricing Model).

Przy ocenie kosztu kapitału własnego spółki z ograniczoną odpowie­dzialnością można hipotetycznie podzielić kapitał własny na udziały i obliczyć koszt kapitału własnego w oparciu o przedstawione wcześniej modele DGM lub CAPM. Można też posłużyć się dużo prostszym sposobem obliczenia utraconych korzyści udziałowców wykorzystując poniższy wzór:

kw = n + ryz

gdzie:

n = stopa procentowa bezpiecznych papierów wartościowych (oprocentowanie bonów Skarbu Państwa); ryz = dodatkowa stopa ryzyka; stopa ta jest przyjmowana uznaniowo w zależności od subiektywnej decyzji oceniającego; stopa ryzyka przyjmowana w zależności od charakteru inwestycji np. przy stosowaniu prototypowych technologii w energetyce PFBC (Pressurized Fluidized Bed Combustion) lub IGCC (Integrated Gasification Combined Cycle) przyjmuje się ją na poziomie 2% – 10%.

Czasami [71 s. 161] przyjmuje się jako stopę podstawową (n) stopę zwrotu dla aktywów (koszt kapitału) przedsiębiorstwa przed inwestycją, natomiast dodatkową stopę ryzyka (ryz) jako:

ryz = An + (An/I0)*V0

przy czym:

An = wzrost kosztu kapitału w związku z ryzyko wnością projektu (gdyby został podjęty);

I0 = początkowy nakład inwestycyjny;

V0 = wartość przedsiębiorstwa przed inwestycją.

Rozważania powyższe są prawdziwe, gdy w gospodarce (otoczeniu) nie występuje inflacja (i). W przeciwnym wypadku w obliczeniach należy rozróżnić realną stopę (wyznaczoną na podstawie ilości dóbr możliwych do nabycia) zwrotu (r) i stopę nominalną (n), tj. stopę przedstawiającą wartość w jednostkach pieniężnych nie uwzględniających zmian siły nabywczej tych jednostek. Zarządzający firmą określają wysokość stopy realnej, która powinna być na tym samym poziomie co w warunkach pozbawionych inflacji. Chodzi przecież o to, aby kapitał posiadał wartość realną (silę nabywczą) taką samą, jak w przypadku, gdy inflacja nie występuje. W praktyce przyjęta stopa zwrotu może być inna dla każdego roku trwania projektu inwestycyjnego.

Jeżeli przez P oznaczymy kapitał początkowy, przez K kapitał po pewnym okresie czasu (kapitał końcowy), a przez n nominalną efektywną stopę oprocentowania (stopę oprocentowania w wymiarze pieniężnym) dla rozpatrywanego okresu, to w przypadku braku inflacji (i), kapitał K powiększy się w stosunku do P zgodnie z równaniem:

K = P *(1 + n)

Gdy występuje inflacja (i), kapitał końcowy K będzie miał niższą wartość nabywczą tyle razy, ile razy inflacja podniosła ceny dóbr w otoczeniu. A więc, kapitał końcowy obliczony dla przypadku bez inflacji należy skorygować o inflację:

P * 1 + n

K =…….

1 + i

Jeżeli przez r oznaczymy realną stopę wzrostu kapitału początkowego P, czyli K = P*(1 + r) to z tego i powyższego równania można wyprowadzić przytoczony wcześniej związek między stopami (Fisher’a):

n = r + i + r*i

Menedżer finansowy zakłada realną stopę zwrotu z kapitału (tzn. taką jaką by chciał otrzymać bez inflacji), a następnie koryguje jej wysokość o zakładaną stopę inflacji, zgodnie z powyższym wzorem, otrzymując nominalną stopę zwrotu (czyli koszt kapitału w wyrażeniu pieniężnym.

Przyjmując do oceny projektu inwestycyjnego realną stopę kosztu kapitału (założoną przez menedżera) to przepływy pieniężne netto (przychody minus koszty) muszą być również wyrażone w postaci realnej, tzn. w cenach stałych (realnych) z roku bazowego (np. koszt materiałów w rozpatrywanym projekcie może być przyjęty bez uwzględnienia jego inflacyjnego wzrostu i przez cały okres obliczeniowy projektu utrzymywany na poziomie roku bazowego, jeżeli nie wzrasta z innych powodów). Natomiast przyjmując w projekcie ceny bieżące (nominalne, rynkowe), więc zawierające przyrost cen na rynku (np. wzrost przychodów i kosztów wraz z inflacją) konieczne jest posługiwanie się do jego oceny stopą nominalną (bieżącą) kosztu kapitału.

  • Wskaźnik udziału nadwyżki pieniężnej przychodach rocznych firmy

informuje o zdolności organizacji do generowania nadwyżek finansowych, a więc zawiera informację o sytuacji dochodowej firmy, obliczany ze wzoru:

CF

Wcf =……..

obrót

gdzie:

CF = Cash Flow, roczna nadwyżka pieniężna; w przybliżeniu jest to suma zysku netto (Zn) i amortyzacji (A) plus ewentualne różnica w stanie rezerw; Dzięki nadwyżkom pieniężnym możliwa jest realizacja inwestycji, powiększanie zapasów, spłata długów, wypłata dywidendy (udziału w zyskach) czy finansowanie innych koniecznych wydatków firmy. Udział nadwyżki pieniężnej określa jaką maksymalną część obrotu przedsiębiorstwo może zamienić na gotówkę i swobodnie nią dysponować. Pożądany poziom tego wskaźnika w przemyśle kształtuje się na poziomie 8%.

Niski poziom tego wskaźnika wywołany nie jest korzystny i oznacza niewielkie możliwości inwestowania (odtworzenia majątku), co w strategicznych planach firmy ma duże znaczenie.

Pożądane wtedy jest zbadanie innych wskaźników np. udziału nadwyżki finansowej w aktywach trwałych. Znając wielkość wskaźnika rentowności obrotów netto (który powinien wynosić NPM=6-16%) można wtedy natychmiast oznaczyć wielkość udziału amortyzacji w obrotach, która powinna być większa od średniej księgowej amortyzacji liniowej dla elektrowni węglowych a = A/nakł. początkowy = 4-5% [89 s. 82] i udział nadwyżki finansowej (amortyzacji i zysku netto) w przychodach powinien wynosić ok. 8% [86 s. 55].

Jeżeli udział amortyzacji w obrotach jest niski, mniejszy od średniej w branży i ma dynamikę spadkową jest to sygnałem, że firma nie może wypracować wystarczającej nadwyżki pieniężnej do odtworzenia swojego majątku trwałego, a tym samym nie posiada żadnej przewagi strategicznej, a prawdopodobnie także i konkurencyjnej. Na pewno powinno być to przedmiotem dalszej analizy.

  1. Wpływ na stabilność finansową w ujęciu względnym ma wielkość

zadłużenia firmy w stosunku do rocznej nadwyżki pieniężnej. Wskaźnik zadłużenia w latach Z oblicza się ze wzoru:

KO – ŚP

Z =………

CF

przy czym:

Z = zadłużenie w latach; KO = kapitał obcy (w sumie);

ŚP = środki pieniężne (płynne);

Zadłużenie w latach informuje, w ciągu ilu latach przedsiębiorstwo byłoby w stanie spłacić z własnych środków swoje długi (zakładając niezmienną w czasie nadwyżkę). Inaczej mówiąc, wskaźnik zadłużenia pokazuje, jak silna jest zależność przedsiębiorstwa od jego kredytodawców (wierzycieli). Duże zadłużenie wyrażone w latach świadczy o dużym stopniu zależności (i na odwrót). Wskaźnik zadłużenia w latach zbliżony jest swoją wymową do wskaźnika ROE, który wyraża – implicite – „zależność” firmy w latach od właścicieli. Wskaźnik zadłużenia w latach wiąże się ściśle (jak większość wskaźników) ze strukturą kapitału, ale przedstawia tę strukturę w innym wymiarze, a mianowicie w stosunku do wygospodarowywanych nadwyżek – czy przedsiębiorstwo może sobie pozwolić na istniejący w firmie udział długu w strukturze finansowej pasywów? W dobrze prowadzonym przedsiębiorstwie w przemyśle wskaźnik zadłużenia w latach firmy utrzymuje się na poziomie około 4 lat, a nie powinien przekraczać 12 lat, gdyż świadczy to o braku stabilności finansowej i prowadzi do utraty zaufania właścicieli. Należy wówczas dążyć do powiększenia kapitału własnego (jak znajdzie się chętny) przez zwiększenie udziałów lub ograniczenie ich wycofywania, a także do poprawy sytuacji dochodowej (rentowności), na którą składa się w prostej linii efektywność i jakość zarządzania firmą przez menedżerów zarządzających i operacyjnych.

[1] Przy normalnym poziomie rentowności (15%) i niskiej inflacji (1-5%) można posługiwać się wzorem przybliżonym: r = n + i. Błąd nie przekracza wówczas 3,5% [89 s. 76].

[2]  Ze wskaźnikiem ROE ściśle wiąże się struktura kapitału. Określa ona w kategoriach bezwzględnych stabilność finansową przedsiębiorstwa (siłę kapitałową i ryzyko).

Struktura kapitału opisywana jest w różny sposób. Wcześniej przedstawiony mnożnik kapitału (EM) jest odwrotnością udziału kapitału własnego w pasywach firmy, tzn.:

EM = Suma bilansowa / Kapitał własny

Powinien on zawierać się w przedziale (3,0 – 2,3). Oznacza to udział kapitału własnego firmy w jej pasywach 33% – 43% (minimum zaangażowania środków własnych firmy powinno wynosić 30%, EM < 3,3).

Reklamy

Mapa grup strategicznych

z pracy magisterskiej:

Grupy strategiczne można określić przez łączenie w jedną kategorię wszystkich organizacji stosujących podobną strategię konkurencji – tzw. bezpośrednich konkurentów. Jest nim każda firma produkująca wyroby (niekoniecznie w tym samym sektorze) zaspokajające te same potrzeby klientów (lub podobne) – działająca w tym samym segmencie rynku i stosująca tę samą lub podobną strategię rynkową. Strategia konkurencji ma zapewnić przedsiębiorstwu przewagę konkurencyjną postrzeganą przez odbiorców i jest to najważniejsza przewaga organizacji (gdyż od niej zależy strumień pieniędzy napływających do firmy). Bezpośrednimi czynnikami wpływającymi na uzyskanie tej przewagi jest to, w jaki sposób konsumenci odbierają produkty firmy (a pośrednio samą firmę). Każdy wyrób można scharakteryzować (z punktu widzenia konsumenta) następującymi parametrami: ceną, jakością, systemem obsługi, renomą. Parametry te mogą wynikać z wielu cech danego wyrobu , które można porównywać wykorzystując na przykład technikę analizy grzebieniowej. Wyróżnione parametry produktu odpowiadają możliwym, czystym strategiom firm w ramach jednej grupy strategicznej. Od razu jednak trzeba nadmienić, że w praktyce czyste strategie nie istnieją, lecz występują ich kombinacje, stąd w rzeczywistości nie występują grupy strategiczne, które odpowiadałyby czterem czystym strategiom:

  • niskich cen (przywództwa kosztowego),
  • wyróżnienia się jakością (dyferencjacji w zakresie produktu),
  • wyróżnienia się w systemie obsługi (dyferencjacji w dziedzinie obsługi),
  • wyróżnienia renomą (dyferencjacja postrzegania firmy).

Grupę strategiczną można identyfikować przez grupowanie przedsiębiorstw stosujących podobne podejście w walce konkurencyjnej (walce o konsumenta):

  • oferują produkty porównywalne pod względem jakości, poziomu technicznego oraz nowoczesności,
  • używają podobnych kanałów dystrybucji,
  • są w tym samym stopniu zintegrowane pionowo,
  • oferują porównywalne usługi, serwis oraz pomoc techniczną,
  • są nastawione na zaspokojenie potrzeb tych samych grup klientów (segmentów),
  • w podobny sposób prowadzą kampanie reklamowe,
  • stosują identyczne technologie produktu,
  • oferują produkty o zbliżonych cenach.

Przewagę konkurencyjną można osiągnąć opierając się na różnych źródłach uzyskania tej przewagi. Wykorzystywanie przez różne firmy w walce o

klienta tych samych źródeł przewagi konkurencyjnej jest właśnie podstawą do zakwalifikowania przedsiębiorstwa do danej grupy strategicznej. Źródłami przewagi konkurencyjnej organizacji i jednocześnie kryteriami różnicującymi grupy strategiczne mogą być :

Kryterium Cechy
Jakość wyrobu standardowa,

przeciętna

wysoka, średnia najwyższy światowy poziom
Wykorzystywane

technologie

standartowe nowoczesne wysoka technika
Specjalizacja

asortymentowa

wąska umiarkowana dywersyfikacja portfela produkcji
Ceny produktu niskie średni poziom bardzo wysokie
Koszt produkcji niskie ze względu na wykorzystanie efektu skali przeciętne wysokie
Zakres obsługiwanego rynku mały średni duży
Rodzaj klientów uboższe warstwy społeczeństwa zamożne

warstwy

społeczeństwa

bardzo bogaci klienci
Sieć dystrybucji brak własnej sieć dystrybucji, częściowo własne sklepy specjalistyczne, własne salony sprzedaży
Integracja pionowa niska przeciętna wysoka
Integracja pozioma niska przeciętna wysoka
Rys. 65. Sposoby różnicowania strategii w sektorze.

Źródło: Gierszewska G. Romanowska M. “Analiza strategiczna przedsiębiorstwa”, PWE, Warszawa 1997, s. 121

Mapa grup strategicznych jest płaszczyzną strategiczną wyznaczoną przez osie współrzędnych zawierające  odpowiednie kryteria (różnicujące), w której można wyróżnić obszary o większej lub mniejszej atrakcyjności.

Sposobem na znalezienie kryteriów różnicujących strategie rywali z danego sektora, które posłużą do oznaczania osi współrzędnych, może byc opracowanie listy kluczowych czynników sukcesu dla danego sektora.

Z formalnego punktu widzenia – należy podkreślić, obszaru największej korzystności rynkowej nie można w prosty sposób wyznaczyć jako pochodną preferencji konsumentów dla danych kryteriów, gdyż klientów nie interesuje w żaden sposób, co stanowi o przewadze konkurencyjnej jednej firmy nad drugą (a więc wprost przeciwnie niż zainteresowania samej organizacji). Wybierając konkretny produkt, niespecjalnie obchodzi klienta, skąd się wziął na rynku określony produkt i w jaki sposób powstał (pomijając aspekt renomy i przywiązania do firmy, jako jeden z parametrów produktu, czyli – dla przypomnienia: cena i wyróżnienie produktu jakością, systemem obsługi, renomą). Można więc stwierdzić, że obszar korzystności wynika z (wyróżniających) umiejętności organizacji nakłonienia konsumenta do zakupu jego produktu. Podobne sposoby osiągania tego efektu są właśnie podstawą określenia grup strategicznych (konkurentów).

Progi zysku – dolny i górny

Rys. 40. Progi zysku – dolny i górny.

Źródło: Bień W. “Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa ” DIFIN, Warszawa 1996, s. 115

Rysunek powyższy przedstawia również sytuacje w której koszty zmienne nie będą się kształtować proporcjonalnie do wzrostu produkcji i sprzedaży (obrotu) (np. jeśli zwiększanie produkcji będzie wymagało wydłużenia dnia pracy o wyżej płatne godziny nadliczbowe lub zwiększenia dodatkowo kosztów reklamy). Ponadto niekiedy okazuje się, że po przekroczeniu pewnej ilości sprzedaży wyrobów warunkiem jej zwiększenia staje się obniżenie ceny sprzedaży, a zatem przychody będą kształtowały się w tempie wolniejszym od jej ilościowego wzrostu. Wówczas przy pomocy metod graficznych można wyznaczyć nie tylko początkowy próg zysku, ale również obszar maksymalnego zysku, po przekroczeniu którego zysk zaczyna się zmniejszać, a nawet może przerodzić się w traty w przypadku ostrej progresji kosztów lub konieczności głębokiego obniżenia ceny (górny próg zysku).

Przydatnym w praktyce pojęciem jest wskaźnik (współczynnika) marży na pokrycie (Wmnp), gdyż jak przedstawiono na wcześniejszym przykładzie marża na pokrycie powinna być optymalizowana. Współczynnik marży na pokrycie wylicza się ze wzoru [137 s. 128]:

Marża na pokrycie  jednostkowa marża na pokrycie

Wmp =…………………………… =…………………………………………

Obrót                         cena jednostkowa

Odniesienie jednostkowej marży na pokrycie do ceny w szybki sposób pozwala na przeprowadzenie użytecznych obliczeń. Wzór na ilość produktów przyjmuje wówczas postać:

(Zo – KS)*c

j =…………………

Wmnp

A w ujęciu wartościowym (obrót – przychód):

(Zo – KS)

O = j*c = …………………

Wmnp

Wzory te pozwalają ustalić optymalną wielkość produkcji w zależności od zakładanego zysku operacyjnego Zo i wskaźnika (procentowego) marży na pokrycie (Wmnp) przy założeniu stałości kosztów stałych w obszarze przyjętych zmian kosztów zmiennych. Inną odmianą powyższej formuły jest równanie z którego można wyliczyć, jaki musi być obrót firmy na danym wyrobie żeby osiągnąć założoną rentowność obrotów (operacyjną) przy danych kosztach stałych i współczynniku marży na pokrycie [86 s. 61]:

KS

O = j*c = ……………………

Wmnp – NPM*

przy czym:

KS – koszty stałe;

Wmnp = (obrót – koszty zmienne)/obrót lub (cena – k. zmienne)/cena NPM* – rentowność operacyjna obrotów (EBIT do obrotu);

zysk operacyjny          Zo

NPM* = ——————— = ————-

obrót                  obrót

W analizie progu rentowności najważniejsze jest ustalenie progu rentowności BEP (dolnego), tj. takiej wielkości produkcji (j) w sztukach lub wartościowego (obrót = c*j) w którym przychody przewyższają koszty całkowite tzn. zysk operacyjny jest równy zero (Zo = 0) – przy wcześniejszych założeniach.

KS

BEP = ……………

Wmnp

Znając obecną (planowaną) produkcję (jp) lub planowaną sprzedaż (Op) można wyliczyć margines bezpieczeństwa (MB) ze wzoru:

MB = Op – BEP(wartościowo) = jp – BEP(ilościowo)

lub względny margines bezpieczeństwa (MB%):

MB% = (Op – BEP)/ Op

który przedstawia w procentach jak daleko firma znajduje się poza progiem zysku tzn. o ile może spaść przychód firmy (lub sprzedaż w sztukach) – przy danych kosztach zmiennych, stałych i cenie – aby firma przynosiła zysk, który można obliczyć wtedy ze wzoru Zo = O – (KS + KZ).

Korzystne jest także ustalenie: jak próg rentowności odpowiada zdolnością produkcyjnym firmy? Zakładając, że nominalne zdolności produkcyjne firmy wynoszą (j*) ilościowy próg rentowności BEPj tj. stopień wykorzystania mocy (SW) produkcyjnych można określić ze wzoru:

SW = BEPj/j*

Stwierdzenie jak duży zapas mocy produkcyjnych występuje w firmie jest istotną wskazówką dla podejmowania strategicznych decyzji rozwojowych.

W metodzie BEP operuje się pojęciem dźwigni operacyjnej. Stopień dźwigni operacyjnej (DOL – Degree of Operating Leverage) definiuje się jako iloraz elastyczności przychodu firmy (procentowej zmiany przychodu AP%=AP/P) do elastyczności zysku operacyjnego (procentowej zmiany zysku operacyjnego AZ%=AZ/Z) [48 t.I s. 278]:

DOL = (AP%)/(AZ%)

gdzie:

O

zysk operacyjny;
DOL = (O – KZ)/ Zo

obrót; KZ = całkowite koszty zmienne; Zo

Wielkość (stopień) tej dźwigni można obliczyć jako iloraz całkowitej marży na pokrycie (brutto) do zysku brutto [131 s. 163]:

Znając wielkość dźwigni operacyjnej w szybki sposób można określić procentową zmianę zysku w zależności od procentowej zmiany przychodu.

AZ% = DOL * AP% * Zo

Można dowieść [131 s. 163] również, że dźwignia operacyjna jest odwróconą formułą marginesu bezpieczeństwa – MB%, a zatem:

DOL * MB% = 1

gdzie:

Op – BEP

 

MB% =……………..

Op

co dowodzi, że gdy margines bezpieczeństwa wzrasta to stopień dźwigni operacyjnej maleje.

Dużą pomocą w ustalaniu zmian zysku w tej metodzie może być wykorzystanie koncepcji mnożników zysku [131 s. 170-179]. Zasada tej koncepcji jest zbliżona do koncepcji dźwigni operacyjnej (i finansowej).

Korzystając z tzw. kompozycji ceny jednostkowej w oparciu o skalkulowane koszty jednostkowe określa się wzmiankowane mnożniki zysku.

Przykładowa kalkulacja wygląda następująco:

1. cena jednostkowa 500
2. jednostkowe koszty zmienne:  
• materiały 200
• wynagrodzenia 100
3. jednostkowe koszty stałe:  
• wydziałowe 50
• zarządu 30
• sprzedaży 20
4. Jednostkowy zysk operacyjny 100

Wykorzystując tak przygotowane zestawienie możemy wyliczyć dla uwidocznionych w nim elementów mnożniki zysku dzieląc kolejno każdy składnik, dla którego chcemy badać wrażliwość zysku na jego zmianę, przez wielkość wypracowanego zysku operacyjnego jednostkowego. I tak na przykład mnożnik ceny ustala się według wzoru:

500

MZ = c/zo =…….. = 5,0

100

Zatem wartości mnożników wynoszą kolejno:

1. ceny 5,0
2. materiałów 2,0
3. wynagrodzeń 1,0
4. kosztów wydziałowych 0,5
5. kosztów zarządu 0,3
6. kosztów sprzedaży 0,2

Ponieważ mnożniki zysku działają jak dźwignie to będą one wpływały na zysk operacyjny (zysk przed opodatkowaniem) w takim samym stopniu co i na zysk po opodatkowaniu (zysk netto). Wysokość stopy podatkowej (i oprocentowania kredytów) nie wpływa bowiem na działanie mnożników.

Korzystając z danych poprzedniego przykładu, dzięki mnożnikom można określić jak zmieni się zysk netto, gdy każdy z elementów ceny jednostkowej zmieni się np. o 5%.

Mnożnik Wielkość % zmiana zysku
Przychodowe:    
ceny 5,0 25,0
Kosztowe:    
materiałów 2,0 10,0
wynagrodzeń 1,0 5,0
kosztów wydziałowych 0,5 2,5
kosztów zarządu 0,3 1,5
kosztów sprzedaży 0,2 1,0
Rys. 41. Zmiana zysku w zależności od zmiany mnożnika.

Źródło: Sojak S. “Rachunkowość zarządcza w warunkach inflacji”, TNOiK „Dom Organizatora”, Toruń 1997, s.177

Z tabeli wynika, że przy 5% zmianie każdego z elementów analizy mnożniki dodatnie (przychodowe) zwiększają zysk netto (w tym przypadku o 25%), a mnożniki ujemne (kosztowe) zmniejszają zysk (w tym przypadku o 20%). Sumaryczna zmiana zysku w tym przykładzie wynosi 5% in plus.

W koncepcji mnożników najbardziej przydatny jest mnożnik liczby sprzedanych wyrobów. Wyliczenia go za pomocą metody kompozycji cenowej jest niemożliwe i należy wyznaczyć go w oparciu o zbadanie wpływu liczby sprzedanych wyrobów na wynik finansowy firmy.

Przyjmijmy do przykładowego obliczenia mnożnika dane Elektrowni Bełchatów z 1998 roku (cena bieżąca 1 GWh wynosi 66,66 tys. zł):

28800 GWh

1919702,8 tys.

1118020 tys. zł 929807,8 tys. zł

-128125 tys. zł

Ilość sprzedanej energii elektrycznej Przychód ze sprzedaży zł

Sumaryczny koszt zmienny 38,82*28800 Sumaryczny koszt stały

Zysk netto

Zakładając, że sprzedaż spadnie o 10%, czyli do poziomu 25920 GWh to

 

rachunek wyników będzie wyglądał następująco (koszty stałe nie ulegają zmianie – rozpatrujemy krótki okres):

25920 GWh

1727827,2 tys.

1006214 tys. zł 929807,8 tys. zł

-208194,6 tys. zł

Ilość sprzedanej energii elektrycznej Przychód ze sprzedaży zł

Sumaryczny koszt zmienny 38,82[1] [2]25920 Sumaryczny koszt stały

przedsiębiorstwie mają charakter przeważnie kosztów stałych, wśród których najważniejsze rodzaje to: koszty pracy – świadczenia dla pracowników (średnio w elektroenergetyce = ~15% wszystkich kosztów stałych), remonty (~21%), amortyzacja – koszt kapitału (~45%), koszty wydziałów pomocniczych (~10%) [ARE]. Występują także koszty częściowo zmienne, do których można zaliczyć koszt energii, jest to w 20% koszt zmienny; oznacza to, że jeśli przykładowo, produkcja wzrośnie o 10%, to zmienny koszt energii wzrośnie o 2% [86 s. 59].

W elektroenergetyce ukształtował się typowy podział kosztów rodzajowych na koszty stałe i zmienne.

Struktura kosztów zmiennych w sektorze elektroenergetyki (w 1998) wygląda następująco (średnia dla sektora) w cenach bieżących, (całk. koszt zmienny sektora = 6854654,7 tys. zł, w tym el. na węglu brunatnym = 86.93% (2285549,2 tys. zł), el. systemowe na węglu kam.= 80,10% (3452024,2 tys.zł):

  • paliwo produkcyjne – cały sektor = 82,68%, el. na węglu brunatnym = 86.93% (2285549,2 tys. zł), el. systemowe na węglu kam. = 80,10% (3452024,2 tys. zł);
  • koszty zakupu (trasport) – cały sektor = 8,45%, el. w.brunat. = 0,15%, el, w.kam. = 0,94%;
  • korzystanie ze środowiska – cały sektor = 7,41%, el. w.brunat. = 10,63%, el, w.kam. = 6,15%;
  • zakupy energii elektrycznej – cały sektor = 0,37%, el. w.brunat. = 0,90%, el, w.kam. = 0,03%;

Struktura kosztów stałych w sektorze elektroenergetyki (w 1998) wygląda następująco (średnia dla sektora) [144] w cenach bieżących, (całk. koszt stały sektora = 4598578,0 tys. zł):

  • materiały – cały sektor = 1,26%, w tym el. na węglu brunatnym =1,14%, el. systemowe na węglu kam. = 1,15;
  • koszty pracy – cały sektor = 14,89%, w tym el. na węglu brunatnym = 16,47%, el. systemowe na węglu kam. = 12,73%;
  • remonty – cały sektor = 21,35%, w tym el. na węglu brunatnym = 24,3%, el. systemowe na węglu kam. = 18,31;
  • amortyzacja – cały sektor = 45,21%, w tym el. na węglu brunatnym = 40,92%, el. systemowe na węglu kam. = 50,85;
  • koszty wydziałów pomocniczych – cały sektor = 10,04%, w tym el. na węglu brunatnym = 14,23%, el. systemowe na węglu kam. = 10,09%;
  • podatki i opłaty – cały sektor = 0,99%, w tym el. na węglu brunatnym = 0,32%, el. systemowe na węglu kam. = 1,09%;
  • pozostałe koszty – cały sektor = 6,26%, w tym el. na węglu brunatnym = 2,89%, el. systemowe na węglu kam. = 5,78%;

Koszty jednostkowe w sektorze kształtują się na poziomie:

  • jednostkowy koszt stały średni dla całego sektora = 0,04478 zł/kWh;
  • jednostkowy koszt stały dla elektrowni na węglu brunatnym = 0,03000 zł/kWh;
  • jednostkowy koszt stały dla elektrowni na węglu kamiennym = 0,05203 zł/kWh;
  • jednostkowy koszt zmienny dla całego sektora = 0,05753 zł/kWh, w tym jednostkowy koszt paliwa =0,04693 zł/kWh;
  • jednostkowy koszt zmienny dla elektrowni na węglu brunatnym = 0,04921 zł/kWh, w tym jednostkowy koszt paliwa =0,04161 zł/kWh;
  • jednostkowy koszt zmienny dla elektrowni na węglu kamiennym = 0,06548 zł/kWh, w tym jednostkowy koszt paliwa =0,05185 zł/kWh;
  • jednostkowy koszt zmienny energii sprzedanej dla sektora = 0,10231 zł/kWh;
  • jednostkowy koszt zmienny energii sprzedanej dla elektrowni na węglu brunatnym = 0,07921 zł/kWh;
  • jednostkowy koszt zmienny energii sprzedanej dla elektrowni na węglu kamiennym = 0,11751 zł/kWh;

Istotne będą również przychody ze sprzedaży (obrót) sektora. Dla całego sektora wynoszą one 17221126,7 tys. zł, dla elektrowni na węglu brunatnym 4383469,6 tys. zł, a dla elektrowni na węglu kamiennym 11994621,6 tys. zł.

Średnia cena energii w sektorze wytwórczym (bez VAT) wynosi 0,12594 zł/kWh, a dla elektrowni węgla brunatnego jest równa 0,09972 zł/kWh. Zatem jednostkowa marża na pokrycie (marża brutto) dla sektora elektrowni na węglu brunatnym wynosi 0,09972 – 0,07921 = 0,02057 zł/kWh. Dla sektora elektrowni na węglu brunatnym wynosi ona 0,2062 lub 20,62%. Oznacza to udział marży w obrocie wynosi Wmp = 20,62%. Na tej podstawie można obliczyć BEP, który w ujęciu wartościowym wyraża się wzorem:

całkowite koszty stałe BEP =

Wmp

i dla danych podsektora elektrowni węgla brunatnego wynosi 1540542 tys. zł/0,2062 = 7471105,7 tys.zł.

Dla Elektrowni Bełchatów dane (1998r) są następujące:

KS = 778604,1 tys zł kz = 38,82 tys zł/GWh c = 86,3 tys zł/GWh a więc wskaźnik marży na pokrycie WMP = (c – kz)/c = 0,55, czyli

BEP (wartościowo) = 778604,1/0,55 = 1415196,5 tys. zł BEP (ilościowo) = 16398,6 GWh

a względny margines bezpieczeństwa wynosi MB% = 64,22%. Można również wyliczyć, że wykorzystanie zdolności produkcyjnych do osiągnięcia progu rentowności (BEP) wynosi 60%.

Metoda analizy progu rentowności może być wykorzystana do wstępnej analizy projektu inwestycyjnego. W oparciu o określenie jednostkowego kosztu zmiennego produkcji w danym roku i rocznych całkowitych kosztów stałych (KS), przy założonej sprzedaży (P) można określić (w przybliżeniu) przede wszystkim cenę minimalną (cmin) jaką można uzyskać za jednostkę produktu lub maksymalny koszt zmienny (kzmax) dla tego produktu w danym (reprezentatywnym) roku.

Aby osiągnąć próg rentowności (zysk operacyjny = 0) przy założonej produkcji (sprzedaży) – (p), minimalna cena (cmin) wynosi:

cmin = (kz * p + KS)/p = kz + KS/p

a maksymalne jednostkowe koszty zmienne (kzmax):

kzmax = (c * p – KS)/p = c – KS/p

Wykorzystując określone graniczne ceny sprzedaży cmin i jednostkowe koszty zmienne kz^ można określić margines bezpieczeństwa MOS (Margin Of Safety) podejmowanej działalności inwestycyjnej [89 s. 172]:

MO Sc = (c – cmm)/c                         MOSkz = (kzmax – kz)/kz

Duże marginesy bezpieczeństwa oznaczają małą wrażliwość na zmiany produkcji sprzedanej, małe zaś – dużą wrażliwość. Mała wrażliwość oznacza zapewnienie rentowności nawet przy dużym spadku produkcji sprzedanej.

Przyjmując za jednostkę wyrobu jednostkę energii elektrycznej (kWh) odnosi się te analizy do elektroenergetyki. Próg rentowności BEP można wtedy określić jako minimalny roczny czas wykorzystania mocy zainstalowanej (dyspozycyjnej) elektrowni, przy którym będą pokryte jej roczne koszty własne. Ilość energii koniecznej do wyprodukowania aby pokryć koszty produkcji w roku (koszty zmienne + koszty stałe) w MWh oblicza się ze znanego wzoru:

BEP = KS/(c – kz)

to czas pracy t elektrowni w godzinach z pełną mocą dyspozycyjną Pei elektrowni wyraża równanie:

t = BEP/ Pei

Gdy przez T = t/8760h (8760h – obliczeniowa maksymalna ilość godzin w roku) oznaczyć współczynnik (czasu) wykorzystania mocy dyspozycyjnej elektrowni w roku to osiągnięcie progu rentowności wiąże się z uzyskaniem współczynnika wykorzystania pełnej mocy dyspozycyjnej elektrowni określonego wzorem:

T = BEP/ (Pel * 8760h)

Zysk netto

czyli zysk jeszcze spadł z -128125 tys. zł na -208194,6 tys. zł, a więc o 80069,6 tys. zł. Zatem 10% spadek ilości produktów spowodował spadek zysku o 62,5%, co daje mnożnik 6,25 (62,5%/10%).

Za pomocą tego mnożnika można wyznaczyć ilość sprzedanej energii, aby strata elektrowni wynosiła zero. Żeby wystąpiła taka sytuacja zysk musi wzrosnąć o wielkość straty równej 128125 tys. zł, czyli przychód elektrowni powinien wzrosnąć o 128125/0,625 = 205000 tys. zł, co przy cenie 66,66 tys. zł/GWh wyznacza wzrost produkcji o 3075,3 GWh/rok przy nie zmienionych pozostałych warunkach. Przy poziomie produkcji 28800 GWh/rok wzrost o 3075,3 GWh spowodowałby obciążenie każdego bloku energetycznego (o mocy nominalnej 360 MW =                                                0,36GW)    mocą     0,332 GW

31875,3GWh/(8000h*12bl), gdyż założono produkcję 8000 h w roku (bardzo wysoki poziom wykorzystania mocy – normalnie wynosi ok. 7200h) i 12 bloków w elektrowni.

W analizie progu rentowności (punktu krytycznego) najważniejszym zadaniem jest prawidłowe wydzielenie kosztów zmiennych i stałych. Wyróżnia się dwie podstawowe metody wyodrębniania kosztów [131 s. 92­97]:

  • księgową, która sprowadza się do klasyfikacji kosztów do zmiennych i stałych przez pracownika księgowości na podstawie obserwacji kształtowania się kosztów w przeszłości jest w stanie przewidzieć ich kształtowanie się w przyszłości (metoda stosunkowo prosta, jednak obarczona dużym subiektywizmem);

[2]   statystyczną, wśród których można wydzielić metody: wielkości ekstremalnych (kosztów skrajnych); wizualną; analizą regresji liniowej.

Do kosztów zmiennych zaliczamy te, których wielkość zmienia się ze zmianą wielkości produkcji. I tak w przemyśle, do kosztów zmiennych można zaliczyć koszt: materiałów (w elektroenergetyce = ~80% wszystkich kosztów zmiennych), narzędzi i materiałów pomocniczych (w elektroenergetyce ~1% koszt zmienny), opakowań, sprzedaży/zakupu – prowizji i rabatów (~9% koszt zmienny), opłat środowiskowych (~7.5% koszt zmienny). Pozostałe koszty w

Pojęcie strategii

W literaturze z zakresu strategii można znaleźć wiele różnych definicji strategii przedsiębiorstw. W istocie sam wyraz “strategia” wywodzi się z terminologii wojskowej (z greckiego.: strategos – sztuka prowadzenia wojny). W odniesieniu do działań gospodarczych termin ten jest rozumiany rozmaicie.

  1. Pierścionek przyjmuje następującą definicję strategii: “Strategia przedsiębiorstwa to zespół skoordynowanych, dostosowanych do sytuacji firmy oraz otoczenia, sposobów osiągnięcia celów tego przedsiębiorstwa”. Interpretując tę definicję można stwierdzić, że strategia jest zbiorem określonych zasad zarządzania stosowanych przez menadżerów firmy, które są stałe w pewnym okresie i prowadzą do osiągnięcia celu. Zasady te uwzględniają zarówno zasoby firmy jak i reakcje otoczenia.
  2. Penc tak formułuje strategię: “Strategia to określona koncepcja systemowego działania (plan działań), polegająca na formułowaniu zbioru długookresowych celów przedsiębiorstwa i ich modyfikacji w zależności od zmian zachodzących w jego otoczeniu, określaniu zasobów i środków niezbędnych do realizacji tych celów oraz sposobów postępowania (reguł działania, dyrektyw, algorytmów) zapewniających optymalne ich rozmieszczenie i wykorzystanie w celu elastycznego reagowania na wyzwania rynku i zapewnienia przedsiębiorstwu korzystnych warunków egzystencji i rozwoju”. Definicja ta uwzględnia trzy aspekty strategii:
  • formułowanie celów,
  • uwzględnienie otoczenia i określenie zasobów przedsiębiorstwa w realizacji celów,
  • wytyczenie sposobów postępowania do osiągnięcia celów, wybór procesu budowy strategicznej przewagi.

Tak więc strategia to długofalowa polityka działania firmy wytyczająca zasadnicze cele, optymalizująca alokację zasobów potrzebnych do osiągnięcia tych celów, zachowując przy tym równowagę względem otoczenia.

W literaturze przedstawia się jeszcze inne podejście do strategii i jej definiowania: opracować strategię przedsiębiorstwa to znaczy dokonać wyboru działalności, w której chce ono być obecne, i określić zasoby, jakie są mu niezbędne do przetrwania i rozwoju. Wyróżnić tu można dwa szczeble strategii:

  • przynależność przedsiębiorstwa do określonej grupy producentów – wiąże się to z wyborem sektora działalności firmy oraz decyzją o wchodzeniu lub wychodzeniu z tegoż sektora w celu utrzymania zrównoważonego portfela produkcji,
  • działania przedsiębiorstwa podejmowane w danym sektorze w celu osiągnięcia przez nie korzystnej sytuacji konkurencyjnej.

W teorii zarządzania nie ma więc wspólnej jednoznacznie rozumianej definicji strategii, co być może wynika z tego że strategia jest kategorią zmienną w czasie i często używana jest w stosunku do dwóch nieco odmiennych znaczeń. A mianowicie strategia działania, której dotyczą wszystkie definicje przytoczone wyżej oraz strategia jako tworzenie unikalności przedsiębiorstwa. Pierwsze z pojęć strategii oznacza zbiór konkretnych działań na poziomie funkcjonalnym firmy, które zmierzają do osiągnięcia długookresowych celów, przy wykorzystaniu jednej z “makrostrategii”. W tym miejscu należałoby zdefiniować ową “makrostrategię”. Strategia to przemyślana, ogólna koncepcja działania, której realizacja zapewni przedsiębiorstwu przewagę na rynku, mimo inteligentnego przeciwdziałania konkurencji. Strategia nadaje firmie kierunek. Jest jak kompas wskazujący kurs. Istotą tej strategii jest tworzenie unikalności przedsiębiorstwa, dzięki której osiągnie się przewagę na rynku i będzie łatwo odróżnić daną firmę od konkurencji. Skuteczna strategia nadaję firmie odmienność co pozwala odnieść sukces rynkowy.

Udział w rynku lub względny udział w rynku (RMS – Relative Market Share)

Względny udział w rynku określa się przez stosunek absolutnego udziału w rynku rozpatrywanej firmy, podzielony przez absolutny udział w rynku swojego największego konkurenta. Należy zauważyć, że absolutny udział w rynku posiada niewielką wartość poznawczą, gdyż nie ma punktu odniesienia, chociaż w przypadku udziału bezwzględnego można mówić o dominującym udziale firmy w rynku, gdy obrót firmy wynosi więcej niż 50% całkowitego obrotu rynku.

Jeśli absolutny udział firmy XYZ w rynku związanym z pewną działalnością wynosi 20%, a najważniejszy konkurent firma ABC opanowała 60% tego rynku, to względny udział firmy XYZ w rynku wynosi 33% lub 0,33x (w stosunku do ABC). Jeżeli natomiast w innej działalności firma XYZ ma absolutny udział także 20%, zaś główny konkurent firma ABC posiada 2% tego rynku, to względny udział firmy XYZ wynosi 100 % lub 10,0x (przypadek, gdy graczy jest bardzo wielu). Intuicyjnie można wyczuć, że w drugim przypadku pozycja firmy jest znacznie silniejsza, co zupełnie nie wynika z informacji o absolutnym udziale w rynku.

Względny udział w rynku Określenie Ocena
4,0x lub więcej hegemon pozycja wybitnie silna
1,5x do 3,9x wyraźny lider pozycja bardzo silna
1,0x do 1,49x lider silna pozycja
0,7x do 0,99x silny średniak pozycja dość silna
0,3x do 0,69 średniak umiarkowana pozycja
mniej niż 0,3x gracz nieistotny słaba pozycja
Rys. 3. Praktyczna reguła oceny jakości udziału w rynku.

Źródło: Koch R. “Strategia – Jak opracować i wprowadzić w życie najskuteczniejszą strategię. Przewodnikwyd. Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1998 wyd.I, s.49

Znaczenie względnego udziału w rynku polega na tym, że firma większa od swych rywali (posiadająca wyższy niż konkurenci bezwzględny udział w rynku, a więc względny udział większy niż 1,0x) powinna mieć w stosunku do nich albo niższe koszty, albo wyższe ceny, albo jedno i drugie, a tym samym być bardziej rentowna (przy pozostałych warunkach niezmienionych). Również logika nakazywałaby oczekiwać takiego zjawiska: firma o większym wolumenie sprzedaży jest w stanie rozłożyć swoje koszty stałe na większą liczbę sztuk produktu (co oznacza najniższe koszty jednostkowe), a także może lepiej wykorzystywać najkosztowniejsze urządzenia i najlepszych ludzi w danej branży. Wyższy udział w rynku umożliwia jej również sprzedaż po wyższych cenach – dlatego, że cieszy się najwyższą marką produktów, dysponuje najlepszą siecią dystrybucji bądź też po prostu dlatego, że większość klientów preferuje właśnie jej produkty. Ponieważ różnica pomiędzy ceną, a kosztami stanowi zysk, firma o najwyższym udziale względnym powinna mieć najwyższe marże zysku (rentowność). Prawidłowość ta nie występuje jednak zawsze. Potencjalna przewaga firmy o dużym udziale względnym, może być zmarnowana wskutek nieefektywności: udziału w kosztach nierentownych produktów lub słabej obsługi klienta. Kiedy dominujący gracz na rynku pod względem udziału ustępuje konkurentom pod względem zysków, mamy na ogół do czynienia z sytuacją niestabilną, stwarzającą na danym rynku zarówno szanse, jak i zagrożenia (por. macierz szans/zagrożeń). Mogą istnieć następujące przypadki [82 s.214]:

  • dany segment działalności został niepoprawnie zdefiniowany; segment działalności jest tworem dynamiczny, który ulega znacznym, a czasami szybkim zmianom,
  • mniejszy konkurent działa dużo sprytniej niż jego większy rywal. Najczęściej odrzuca on ustalone reguły gry na danym rynku, a lider nie wykorzystuje odpowiednio swojej przewagi. Czasem okazuje się, że firma mniejsza odkryła pomysłowy sposób obniżenia kosztów lub podniesienia cen w stopniu wystarczającym by zrekompensować sobie niższą sprzedaż lub mniejsze doświadczenie (np. dostawy just in time),
  • lider świadomie poświęca bieżące zyski na rzecz kosztownych reinwestycji, które w przyszłości jeszcze bardziej wzmocnią jego pozycję, doprowadzając do znacznie większych zysków (długofalowa strategia lidera). Sytuacja taka może wystąpić właściwie tylko w przypadku firmy japońskiej lub koreańskiej,
  • w danej branży występuje nadwyżka mocy wytwórczych, toteż najważniejszym problemem wszystkich graczy – w przypadku lidera w szczególności – jest wykorzystanie zdolności produkcyjnej;
  • branża jest nietypowa i nie poddaje się zwykłym schematom.

Bazując na tej teorii można zbudować wielce pouczający wykres, zależności rentowności zaangażowanego kapitału (ROA, ROCE) w funkcji względnego udziału w rynku (np. w stosunku do jednego przedsiębiorstwa lub do całego rynku, jeżeli bierze w nim udział duża liczba graczy).

Dostrzeżenie tej zależności pozwoliło opracować inne narzędzie zarządzania, które daje cenne wskazówki dotyczące kierunków działania, tj. macierz szans/zagrożeń.

Rys. 39. Typowy schemat zależności rentowności od względnego udziału w zysku. Wielkość kół odpowiada wielkości przychodu danej firmy.

Źródło: Koch R. “Strategia – Jak opracować i wprowadzić w życie najskuteczniejszą strategię. Przewodnik wyd. Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków 1998 wyd.I, s. 214

Z wykresu tego nie należy wyciągać – co należy podkreślić – mylnych wniosków, jak to zwykle bywa w przypadku związku wielkości i powodzenia.

Jak powiedziano wcześniej, firmy z dużym udziałem w rynku powinny być rentowne, ale absolutnie nie należy rozumieć, że firma z dużym udziałem w rynku będzie miała dużą rentowność. Będzie tak istotnie, gdy duży udział w rynku będzie wynikał z przewagi konkurencyjnej firmy, na skutek posiadania wyróżniających zdolności i/lub zasobów strategicznych. Podobnie rzecz się ma do wejścia na atrakcyjny (rentowny) rynek. Posiadając możliwość wejścia na taki rynek nie należy liczyć, że z samego faktu działania na nim zdobędzie się przewagę konkurencyjną, a co za tym idzie rentowność i zysk. Z uwagi na istnienie rynku efektywnego trywialne możliwości nie występują – są już wykorzystane. Tym samym rentowność na atrakcyjnym rynku można osiągnąć (w długim okresie), tylko pod warunkiem dysponowania określoną przewagą konkurencyjną na tym rynku, zbudowaną na bazie własnych wyróżniających zdolności (nawet nie zasobów), które predysponują daną firmę do działania na nim. Posiadanie jedynie odpowiednich zasobów strategicznych może pomóc zdobyć przewagę na konkurentami, ale czasem może się okazać, że posiadany zasób nabyła również inna organizacja, a przez to nie dają już one firmie wystarczającej przewagi (praktycznie większość zasobów jest do przejęcia – kwestią jest tylko ich cena). Niezrozumienie tego faktu jest często popełnianym błędem zarządzania [76 s. 237]. Powiększanie w ten sposób udziału w rynku, przynosi korzyść firmie w postaci jej wzrostu i rozwoju, przyczynia się do zwiększania przewagi strategicznej i konkurencyjnej. Również i w tym przypadku nie należy mylić przyczyn ze skutkami. Dużą firma ma zwykle duży udział w rynku, ale bynajmniej jedynym tego powodem nie jest jej wielkość. Rynek (prawdziwy) często bezlitośnie weryfikuje ten pogląd. Jest niepodważalną prawdą, że organizacja zawdzięczała swą wielkość swojej sprawności i efektywności (dzięki wyróżniającym zdolnościom), która zapewnia im duży udział w rynku (rentowność), a później wzrost (wielkość). Rozumowanie przeciwne jest dużym błędem [76, s. 243]. Aby dobrze zapamiętać tę prawdę można zacytować anegdotę na ten temat autorstwa Buzzella i Gale’a[1]: „wzrost i waga są ze sobą ściśle związane, ale to nie oznacza, że na pewno się urośnie, jeżeli się będzie dużo jeść. Może tak się zdarzyć w przypadku niedożywionego dziecka, ale nie będzie tak w przypadku normalnie odżywionej osoby dorosłej. Odpowiedź w każdym przypadku zależy od konkretnych okoliczności”.

Prostym wskaźnikiem określającym przewagę firmę jest względna pozycja cenowa (relative price position). Ujmuje ona cenę realizacyjną osiąganą przez dwóch (lub większą liczbę) konkurentów oferujących ten sam produkt (usługę). Jeśli na jednym rynku są sprzedawane dwa identyczne wyroby, jedno firmy Elektrownia Bełchatów (ElB) w cenie 86,34 zł/MWh, a drugiej firmy Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin (Zel PAK) 95,74 zł/MWh, to względna pozycja cenowa ElB wynosi 95,74/86,34 = 110,9%, a dla Zel PAK – 86,34/95,74 = 90,1%. Względna pozycja cenowa wskazuje na poziom przewagi danego dostawcy pod względem marki, iakości, dystrybucji i dostawców.

Z pojęciem względnego udziału w rynku związane jest też pojęcie względnej pozycji kosztowej (relative cost position), tj. pozycji kosztowej firmy w danym obszarze działalności w porównaniu z pozycją konkurenta. Jeśli na przykład koszty produkcji tego samego produktu w ElB wynoszą 77,73 zł/MWh, a w Zel PAK – 82,41 zł/MWh, to względna pozycja kosztowa firmy ElB jest ponad 5% lepsza, wynosi bowiem 94,32 (przy pozycji kosztowej firmy Zel PAK równej 100). W ekonomii klasycznej zakłada się, że firmy w danej branży będą zmierzały do tej samej pozycji kosztowej – w rzeczywistości prawie nigdy tak się nie dzieje [82 s. 212]. Warto wykorzystać pojęcie względnej pozycji kosztowej do oceny pozycji kosztowej firmy we wszystkich jej ogniwach łańcucha wartości. Może się okazać wówczas, że w produkcji firma ma przewagę kosztową wynoszącą na przykład 30%, lecz z powodu niskiej efektywności pracy personelu sprzedającego na etapie sprzedaży ustępuje konkurentom o np. 10%, a wtedy strategia firmy narzuca się samoczynnie.

Pozycję kosztową firmy można oceniać odnosząc ceny uzyskiwane przez poszczególnych dostawców do liczby 100. Na przykład, jeżeli wspomniana firma ElB dostaje za produkt 86,34 zł (cena produktu) przy koszcie jednostkowym 77,73 zł, a firma Zel PAK otrzymuje za swój produkt cenę – 95,74 zł, przy koszcie jednostkowym 82,41 zł, to Koszty ElB należy odnieść do 86,34 zł (ceny jednostkowej produktu firmy ElB), a koszty Zel PAK – do ceny tej firmy, czyli 95,74 zł. Okaże się wtedy, że całkowite koszty ElB wynoszą 90,0% (relacja kosztu 77,73 zł do ceny produktu 86,34 zł ElB = 77,73/86,34 = 0,9003), a Zel PAK – 86,1% (relacja kosztu produktu Zel PAK 82,41 zł do jego ceny 95,74 zł, czyli 82,41/95,74), zatem ElB osiąga marżę zysku równą 10% ((86,34 – 77,73)/86,34 = 0,0997 « 10% lub 100% – 90%), a Zel PAK posiada marżę 14% ((95,74 – 82,41)/95,74 = 0,1392 lub 100% – 86,1%). Rzeczywista różnica kosztowa wynosi więc nie ok. 5%, lecz ok. 4%.

C.3. Analiza Progu Rentowności (Break Even Point)

Szeroko stosowanym podejściem w badaniu organizacji jest analiza ekonomiczna z wykorzystaniem analizy progu rentowności (Break Even Point). Wiąże się to z koniecznością podziału kosztów przedsiębiorstwa na koszty zmienne i stałe i przyjęciem szeregu założeń z których najważniejsze to:

  • koszty zmienne zmieniają się proporcjonalnie do ilości produkcji;
  • przychód (obrót) zmienia się proporcjonalnie do ilości produkcji;
  • koszty stałe pozostają stałe w rozpatrywanym (krótkim) okresie;

Wykorzystując ogólnie znaną równość:

gdzie:

O = obrót; Zo

O = Zo + KS + KZ = Zo + KS + jkz zysk operacyjny (NOI lub EBIT);

KS = całkowity koszt stały; KZ = całkowite koszty zmienne; j = ilość jednostek: kz = jednostkowy koszt zmienny; c = cena jednostkowa zbytu;

Wiadomo również, że obrót O = j*c, a zatem można obliczyć ilość jednostek wyrobów w zależności od kosztów stałych i zmiennych, a także zysku operacyjnego:

Zo – KS

j =………………….

c – kz

przy czym c – kz jest nazywane jednostkową marżą na pokrycie (marżą brutto) – mnp. Całkowitą marżę na pokrycie (MNP) otrzymujemy przez przemnożenie jednostkowej marży na pokrycie przez liczbę produktów.

MNP = O – KZ = j*(c – kz) = j*mnp

Marża (MNP) na pokrycie jest często wykorzystywana przy wyborze produktu lub usługi spośród kilku możliwych. Jeśli firma rozważa wprowadzenie na rynek nowej usługi (produktu) A w cenie 18 zł na jednostkę albo usługi (produktu) B w cenie 25 zł, przy czym koszty zmienne A wynoszą 10 zł, B równe są 18 zł, więc marża na pokrycie wynosi odpowiednio 8 zł i 7 zł, wówczas wybór padnie na usługę (produkt) A, gdyż ma wprawdzie niższą cenę, lecz jest bardziej rentowna, gdyż z założenia firma optymalizuje rentowność, a nie przychód (obrót). Jeśli jednak wystąpiłyby jakieś powody dla których istotny byłby poziom dochodu, a nie zysku, wtedy wybrana zostanie usługa (produkt) B.

[1] Buzzell R. D., Gale B. T., The PIMSPrinciples – Linking Strategy to Performance, Free Press, 1987 w [76 s.245]

Ewidencja rozrachunków

Schemat nr 4

Ewidencja rozrachunków z odbiorcami.

Przychody ze sprzedaży      Należności od odbiorców       Rachunek bankowy

Należny VAT

Inne środki pieniężne

Kasa

Operacje gospodarcze:

  1. Faktura sprzedaży
  • wartość sprzedanych towarów
  • wartość podatku VAT
  1. WB – wpływ należności na rachunek bankowy
  2. Przyjęcie weksla obcego na pokrycie należności
  3. KP – odbiorca spłacił należność w formie gotówkowej

Schemat nr 5

Ewidencja rozrachunków z dostawcami.

Rachunek bankowy     Zobowiązania wobec dostawców

Rozliczenie zakupu

Kasa

Naliczony VAT

Inne środki pieniężne

Zobowiązania wekslowe

Operacje gospodarcze:

  1. Faktura zakupu:
  • wartość zakupionych materiałów
  • wartość podatku VAT
  1. WB – spłata zobowiązań wobec dostawców ze środków na rachunku banko­wym
  2. Spłata zobowiązania wobec dostawcy w formie gotówkowej
  3. Spłata zobowiązania wobec dostawcy wekslem obcym
  4. Spłata zobowiązania wobec dostawcy wekslem własnym

Schemat nr 6

Ewidencja rozrachunków z tytułu podatku VAT

Naliczony VAT                         Rozrachunki z tytułu VAT

XX 1

Należny VAT

XX

SK Ct

SK Dt

Operacje gospodarcze:

  1. Przeksięgowanie naliczonego podatku VAT
  2. Przeksięgowanie należnego podatku VAT

SK Ct – Kwota zobowiązania jednostki gospodarczej wobec Urzędu Skarbowego z tytułu podatku VAT

SK Dt – Kwota nadpłaconego podatku VAT (stanowi należność od Urzędu Skar­bowego lub podlega rozliczeniu w przyszłym okresie obrachunkowym).

Schemat nr 7

Ewidencja rozrachunków z budżetami

Zadanie 1

W firmie produkcyjnej „ROMA” w Gorzowie Wielkopolskim na dzień 1 XII br. saldo początkowe na koncie Zobowiązania wobec dostawców wynosiło 7.600,-. Jed­nostka ta prowadzi ewidencję syntetyczną i analityczną. Salda kont analitycznych przedstawiały się następująco:

  • zobowiązania wobec dostawcy A 1.600,-
  • zobowiązania wobec dostawcy B 3.000,-
  • zobowiązania wobec dostawcy C ………………………………….
2.600,

W grudniu miały miejsce następujące operacje gospodarcze:

  1. WB spłata zobowiązania wobec dostawców
1.700,-1.200,-4.900,-
  • wobec dostawcy A 1.600,-
  • wobec dostawcy C 2.000,-
  1. Faktura zakupu materiałów od dostawcy C
  2. Faktura zakupu materiałów od dostawcy A
  3. WB spłata zobowiązań wobec dostawców
  • wobec dostawcy A 1.200,-
  • wobec dostawcy B 3.000,-
  • wobec dostawcy C 1.700,-
  1. Faktura zakupu materiałów od nowego dostawcy

3.200,-

Na podstawie podanych informacji:

–   otwórz konta saldami początkowymi,

–  ustal wartość salda początkowego dla konta analitycznego Zobowiązania wo­bec dostawcy C,

  • otwierając konta syntetyczne, dla których nie podano salda początkowego wpisz saldo początkowe oznaczając je X,

-zaksięguj podane operacje,

  • sporządź zestawienie obrotów i sald kont analitycznych.

KONTA SYNTETYCZNE:

KONTA ANALITYCZNE:

Na podstawie sporządzonego zadania określ jakimi cechami odznacza się ewidencja analityczna oraz podaj w jakim celu jest stosowana:

Zadanie 2

W zakładzie usługowo-remontowym „MILA” w Mińsku Mazowieckim miały mi< sce następujące operacje gospodarcze:

  1. Faktura za zakupione materiały i przyjęte do magazynu:
  2. wartość materiałów 000,-
  3. wartość podatku VAT 440,-
  4. suma faktury 440,-
  5. Faktura sprzedaży, odbiorca zapłaci w terminie późniejszym:
  6. wartość usługi 000,-
  7. wartość podatku VAT 320,-
  8. suma faktury 320,-
  9. PK naliczenie podatku od nieruchomości 560,-
  10. WB wpływ należności od odbiorcy za sprzedana usługę: 320,-
  11. PK naliczenie podatku dochodowego od osób prawnych 000,-
  12. WB potwierdzający spłatę:
  13. podatku od nieruchomości
  14. podatku dochodowego od osób prawnych
  15. PK przeksięgowanie podatku VAT:
  16. podatku naliczonego
  17. podatku należnego

Na podstawie podanych informacji zaksięguj podane operacje gospodarcze i ust salda końcowe dla poszczególnych kont.

Sprawozdania finansowe

Układ bilansu dla jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeń

AKTYWA PASYWA
A. Aktywa trwałe A. Kapitał (fundusz) własny
I. Wartości niematerialne i prawne I. Kapitał podstawowy
1. Koszty zakończonych prac rozwojowych II. Należne wpłaty na kapitał podstawowy
2. Wartość firmy (wielkość ujemna)
3. Inne wartości niematerialne i prawne III. Udziały (akcje) własne (wielkość ujemna)
4. Zaliczki na poczet wartości IV. Kapitał zapasowy
niematerialnych i prawnych V. Kapitał z aktualizacji wyceny
II. Rzeczowe aktywa trwale VI. Pozostałe kapitały rezerwowe
1. Środki trwałe VII. Zysk (strata) z lat ubiegłych
a.   grunty (w tym wieczyste prawo VIII. Zysk (strata) netto
użytkowania gruntu) IX. Odpis z zysku netto w ciągu roku obrotowego
b.   budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej (wielkość ujemna)
i wodnej  
c.   urządzenia techniczne i maszyny B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania
d.   środki transportu I. Rezerwy na zobowiązania
e.   inne środki trwale 1. Rezerwa z tytułu odroczonego podatku
2. Środki trwale w budowie dochodowego
3. Zaliczki na środki trwale w budowie 2. Rezerwy na świadczenia emerytalne i podobne
III. Należności długoterminowe długoterminowe
1. Od jednostek powiązanych krótkoterminowe
2. Od pozostałych jednostek 3. Pozostałe rezerwy
IV. Inwestycje długoterminowe długoterminowe
1. Nieruchomości krótkoterminowe
2. Wartości niematerialne i prawne II. Zobowiązania długoterminowe
3. Długoterminowe aktywa finansowe 1. Wobec jednostek powiązanych
a.   w jednostkach powiązanych 2. Wobec pozostałych jednostek
udziały lub akcje a.   kredyty i pożyczki
inne papiery wartościowe b.   z tytułu emisji dłużnych papierów
udzielone pożyczki wartościowych
inne długoterminowe aktywa finansowe c.   inne zobowiązania finansowe
b.   w pozostałych jednostkach d. inne
udziały lub akcje III. Zobowiązania krótkoterminowe
inne papiery wartościowe 1. Wobec jednostek powiązanych
udzielone pożyczki a.   z tytułu dostaw i usług o okresie
inne długoterminowe aktywa finansowe wymagalności :
4. Inne inwestycje długoterminowe do 12 miesięcy
V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe powyżej 12 miesięcy
1. Aktywa z tytułu odroczonego podatku b. inne
2. Inne rozliczenia międzyokresowe 2. Wobec pozostałych jednostek
  a.   kredyty i pożyczki
B. Aktywa obrotowe b.   z tytułu emisji dłużnych papierów
I. Zapasy wartościowych
1. Materiały c.   inne zobowiązania finansowe
2. Półprodukty i produkty w toku d.   z tytułu dostaw i usług o okresie
3. Produkty gotowe wymagalności:
4.. Towary do 12 miesięcy
5. Zaliczki na dostawy powyżej 12 miesięcy
II. Należności krótkoterminowe e.   zaliczki otrzymane na dostawy
1. Należności od jednostek powiązanych f.   zobowiązania wekslowe
a.   z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty: g.   z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń
do 12 miesięcy i innych świadczeń
–   powyżej 12 miesięcy h.   z tytułu wynagrodzeń
b.   inne / i. inne
2. Należności od innych jednostek 3. Fundusze specjalne ___________________________________________________________ |

Rachunek zysków i strat

Wariant porównawczy

  1. Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi, w tym – od jednostek powiązanych
  2. Przychody netto ze sprzedaży produktów
  3. Zmiana stanu produktów (zwiększenie – wartość dodatnia, zmniejszenie war­tość ujemna)
  • Koszty wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki
  1. Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów
  2. Koszty działalności operacyjnej
  3. Amortyzacja
  4. Zużycie materiałów i energii
  • Usługi obce
  1. Podatki i opłaty w tym: – podatek akcyzowy
  2. Wynagrodzenia
  3. Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia
  • Pozostałe koszty rodzajowe

Vni. Wartość sprzedanych towarów i materiałów

  1. Zysk (strata) ze sprzedaży (A – B)
  2. Pozostałe przychody operacyjne
  3. Zysk ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych
  4. Dotacje
  • Inne przychody operacyjne

Pozostałe koszty operacyjne

  1. Strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych
  • Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych

III.   Inne koszty operacyjne

. Zysk (strata) z działalności operacyjnej (C + D – E) i. Przychody finansowe

  1. Dywidendy i udziały w zyskach, w tym:
  • od jednostek powiązanych
  1. Odsetki, w tym:
  • od jednostek powiązanych
  • Zysk ze zbycia inwestycji
  1. Aktualizacja wartości inwestycji
  2. Inne
  3. Koszty finansowe
  4. Odsetki, w tym:
  • dla jednostek powiązanych
  1. Strata ze zbycia inwestycji
  • Aktualizacja wartości inwestycji
  • Inne

[. Zysk (strata) z działalności gospodarczej (F + G – H) I. Wynik zdarzeń nadzwyczajnych (J.I. – J.II.)

  1. Zyski nadzwyczajne
  2. Strata nadzwyczajna
  3. Zysk (strata) brutto (I +/-1) L. Podatek dochodowy

M.Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty) N. Zysk (strata) netto (K – L – M)

Rachunek zysków i strat

Wariant kalkulacyjny

  1. Przychody netto sprzedaży produktów, towarów i materiałów
  2. Przychody netto ze sprzedaży produktów
  3. Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów
  4. Koszty sprzedanych produktów, towarów i materiałów
  5. Koszty wytworzenia sprzedanych produktów
  6. Wartość sprzedanych towarów i materiałów
  7. Zysk (strata) brutto ze sprzedaży (A – B)
  8. Koszty sprzedaży
  9. Koszty ogólne zarządu
  10. Zysk (strata) ze sprzedaży (C – D – E)
  11. Pozostałe przychody operacyjne
  12. Zysk ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych
  13. Dotacje
  • Inne przychody operacyjne
  1. Pozostałe koszty operacyjne
  2. Strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych
  • Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych

III. Inne koszty operacyjne

  1. Zysk (strata) z działalności operacyjnej (F + G – H)
    J. Przychody finansowe
  2. Dywidendy i udziały w zyskach
  3. Odsetki
  • Zysk ze zbycia inwestycji
  1. Aktualizacja wartości inwestycji
  2. Inne
  3. Koszty finansowe
  4. Odsetki
  5. Strata ze zbycia inwestycji
  • Aktualizacja wartości inwestycji
  1. Inne
  2. Zysk (strata) z działalności gospodarczej (I + J – K) M. Wynik zdarzeń nadzwyczajnych (M.I. – M.II.)
  3. Zyski nadzwyczajne
  4. Straty nadzwyczajne
  5. Zysk (strata) brutto (L +/- M) O. Podatek dochodowy
  6. Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty) R. Zysk (strata) netto (N – O – P)

Opracowanie: Załącznik nr 1 do ustawy o rachunkowości (Dz.U. 113 z 2000 r., poz. 1186).

Ewidencja działalności gospodarczej – przykład ogólny

Zadanie 1

Spółka z o.o. „Krój” w Toruniu przy ul. Portowej 17, posiadała rachunek bankowy w NBP 1/0 Toruń numer konta 205009-198745-270-41. Numer identyfikacyjny (NIP) 879-54-34-123.

W bieżącym miesiącu otrzymała zlecenie produkcyjne na 50 kurtek damskich (wzór 177), od Firmy Handlowej „Lucja” w Golubiu Dobrzyniu ul. Mickiewicz 34, posiadającej rachunek bankowy w PKO S.A. Toruń, numer konta 205008-198945–271-41. Numer identyfikacyjny (NIP) 790-90-07-342 .

Dane dotyczące zlecenia produkcyjnego:

  1. norma zużycia materiału:
  • materiał wierzchni 1,90 m
    -podszewki                                                                 1,20 m
  1. cena mb. materiału
  • materiał wierzchni 40,-
  • podszewki 9,50
  1. norma wartościowa pozostałych materiałów bezpośrednich wynosi 9,00
  2. narzut kosztów zakupu wynosi 1 %
  3. normy czasu pracy
  • kroj czy 0,5 godziny
  • szwacz 4 godziny
  1. stawki godzinowe dla pracowników
    -krojczy 10,-
  • szwacz 11,-
  1. narzuty na płace 20,41%
  2. narzut kosztów wydziałowych
  • krajalni 110% płac bezpośrednich
  • szwalni 60 % płac bezpośrednich
  1. narzut kosztów zarządu w wysokości 120 % płac bezpośrednich
  2. narzut wartościowy kosztów sprzedaży na 1 kurtkę wynosi 6,-
    k. cena sprzedaży wynosi 310,-

Na podstawie podanych informacji dokonaj:

  • kalkulacji kosztu jednostkowego kurtki, (PK)
  • oblicz wielkość zużycia materiałów dla 50 kurtek, (Rw)
  • w oparciu o przeprowadzoną kalkulację przyjmij kurtki do magazynu, (Pw)
  • oblicz wartość sprzedaży 50 kurtek jeżeli VAT wynosi 22 %, a odbiorca zapłaci wtenninie późniejszym, (faktura VAT)
  • wydaj odbiorcy wyroby gotowe w oparciu o zamówienie, (Wz)
  • wiedząc, jakie dokumenty posiada jednostka gospodarcza zaksięguj je na kon­tach księgowych, a następnie ustal wynik finansowy.

ARKUSZ KALKULACYJNY

Razem materiały Koszty zakupu ..

Jednostkowy koszt wytworzenia

? – • •- PK POLECENIE KSIĘGOWANIA NUMER Data

wystawienia

Zaksięgować pod datą
 
KONTO SUMA
Lr. Dowód TRESC WINIEN MA pojedyncze cząstkowe ogólne kontrolne
                   
                   
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
Zał. sporządził sprawdził zatwierdził Razem            
        zaksięgowano data dziennik strona podpis

Rw pobranie materiałów                           Nr…………………. Data

Nazwa materiału Ilość Cena Wartość
Żądana J.m. Wydana
           
           
           
RAZEM  

wystawił

Pw magazyn przyjmie       Nr…………………………… Data

Kkzwa wyrobu J.m Ilość Cena Wfltość
         
         
RAZEM  

wystawił

Faktura VAT nr

Miejscowość……………………………………

Miesiąc, rok sprzedaży……………………….

Data wystawienia………………………………

Sprzedawca Nabywca;

Nazwa towaru Ilość J.m Cena netto Wartość netto Stawka VAT Kwota VAT Wartość bruttc
               
               
               
Do zapłaty   Razem   X    
 

 

 

 

Wtym   22%    
Słownie:…………………………………….     7%    
      09r    
      Zw    
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Konto:……………………………………………………………..

Forma płatności:……………………………………………………………………………… ………………………………..

Podpis odbiorcy        Podpis wystawcy

pieczęć PK POLECENIE KSIĘGOWANIA NUMER Efeta

wystawienia

Zaksięgować pod datą
 
KCNTO SUMĄ.
Lp. Ebwód TREŚĆ WINIEN MA pojedyncze cząstkowe ogdre kontrolne
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
                     
Zał. sporządził sprawdził zatwierdzi} Razem            
        zaksięgowano data dziennik strona podpis
  1. a)…………………………………………………………………………………………………………………………………..
  2. b) …………………………………………………………………………………………………………………………………

9………………………………………………………………………………………………………………………………………..

10……………………………………………………………………………………………………………………………………….

11

Analiza mocnych i słabych stron

Analiza mocnych i słabych stron firmy jest częścią analizy SWOT. Za pomocą tej metody uzyskujemy kompletny materiał z oceną poszczególnych działów firmy. Na podstawie wniosków widać od razu czy należy zmienić dotychczasową strategię, czy też nie. Następnie zaś możemy stwierdzić, że trzeba wprowadzić dokładniejsze planowanie, bardziej precyzyjną kontrolę i lepsze zarządzanie. Dzięki tej analizie zauważymy także czy trzeba rozbudować lub usprawnić któryś z obszarów działalności firmy.

Poszczególne etapy analizy słabych i mocnych stron przebiegają następująco:

  • ustalenie kryteriów oceny i skali ocen – wytypowanie najważniejszych obszarów działalności firmy oraz kluczowych zagadnień i działań realizowanych w organizacji,
  • przeprowadzenie oceny
  • zebranie wyników i wyciągnięcie wniosków.

Zanim sporządzimy analizę mocnych i słabych stron należy sporządzić katalog kryteriów. Kryteria wymagają dokładnego przemyślenia i uwzględnienia wszystkich ważnych działów przedsiębiorstwa. Kryteria podlegają ocenie względnej. Skale ocen przyjmowane w tej metodzie analizy są różne. Przykładem może być skala od 0 do 3, gdzie zero oznacza niespełnienie kryteriów, jeden – spełnianie w niewielkim stopniu, dwa – dobre spełnianie, trzy – maksymalne spełnianie kryteriów. Ocena może być też podzielona na trzy kategorie. Rozróżniamy wtedy poziom silny, średni i słaby. Do pracy załączono arkusz analizy mocnych i słabych stron przedsiębiorstwa jako przykład zaprojektowanego przez autora arkusza z wyszczególnionymi kryteriami.

Następnym etapem jest przeprowadzenie analizy. Kadrę kierowniczą prosimy o swobodną wypowiedź na temat poszczególnych kryteriów. Często celowe jest także wręczenie ankiet do wypełnienia pracownikom spoza pionu kierowniczego. Po zebraniu ankiet dokonujemy obliczeń i wyciągamy wartości średnie, które możemy uznać za wiarygodne.

Mając gotowe wyniki ankiety należy je poddać analizie, wyszczególniając specjalnie te kryteria, które uzyskały najsłabszą ocenę i wyznaczyć nowe cele i plany działania, które wyeliminują słabości.

Postępowanie według powyższego schematu przynosi dobre rezultaty dla firmy w postaci identyfikacji mocnych stron przedsiębiorstwa, które należy rozwijać oraz słabości, które trzeba likwidować.

Previous Older Entries

analiza finansowa Analiza kluczowych czynników sukcesu Analiza mocnych i słabych stron Arkusze spisowe bilans Biznesplan - Analiza firmy Charakterystyka małej firmy część biznesplanu Determinanty wyboru strategii Dokumentacja księgowa przychodów i kosztów Dokumentu spisu z natury Dowód wpłaty KP Dowód wypłaty KW Ewidencja działalności gospodarczej - przykład ogólny Ewidencja rozrachunków finanse Formułowanie strategii działania przedsiębiorstwa fragment biznesplanu Istota i funkcje kontroli wewnętrznej klasyfikacja Kontrola przebiegu inwentaryzacji Kształtowanie strategii przedsiębiorstwa Kwit magazynowy majątek obrotowy majątek trwały Mapa grup strategicznych Metody badań sytuacji finansowej Ocena płynności – spojrzenie szczegółowe Ocena Sektorowa (Ocena Atrakcyjności Sektora) pisanie pisanie prac Plan strategiczny - długookresowy Podstawowe klasyfikacje strategii przedsiębiorstwa Pojęcie Pojęcie strategii poradnik inwestora Potwierdzenie prawidłowości stanu praca dyplomowa z Torunia praca magisterska praca mgr prace prace dyplomowe prace magisterskie prace omawiające analizę otoczenia firmy prace z analizy finansowej Proces informacyjny rachunkowości Projekt przedsięwzięcia przedsiębiorstwo płynność płynność finansowa Rachunek przepływów pieniężnych rachunek zysków i strat rentowność Rozliczenia bezgotówkowe Rozwój przedsiębiorstwa a gospodarka Sprawozdania finansowe Sprawozdanie z działalności Strategia jako etap zarządzania strategicznego straty Struktura systemu rachunkowości wkaźnik zadłużenia wskaźniki Wskaźniki pomocnicze stosowane w analizie kapitału obrotowego Wskaźniki płynności finansowej wskaźniki rentowności Wskaźnik płynności finansowej III stopnia Wskaźnik płynności finansowej II stopnia Wskaźnik płynności finansowej I stopnia Wskaźnik wiarygodności kredytowej Wstępna analiza bilansu Wstęp pracy dyplomowej zadłużenie przdsiębiorstwa zakres analizy strategicznej Zarządzanie płynnością i ryzykiem kursowym zyski
Sierpień 2019
Pon W Śr Czw Pt S N
« Lip    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031